در دنیای پرتلاطم صنعت خودروسازی، کمتر نامی به اندازه خودرو فیسکر با جاهطلبی، زیباییشناسی و البته بدشانسی گره خورده است. هنریک فیسکر، طراح افسانهای، بارها تلاش کرد تا با ارائه خودرو فیسکر، رقیبی جدی برای تسلا و بزرگان صنعت ایجاد کند. اما داستان این برند، فراتر از یک شرکت خودروسازی معمولی است؛ این روایتی از نوآوری، شکستهای دراماتیک و تلاشهای مجدد برای برخاستن از خاکستر است.
خودرو فیسکر چیست؟
برند خودرو فیسکر در واقع اشاره به دو شرکت مجزا دارد که توسط هنریک فیسکر (طراح مشهور استون مارتین) تاسیس شدند. اولین شرکت با نام فیسکر در سال ۲۰۰۷ تاسیس شد و خودروی هیبریدی لوکس “فیسکر کارما” را تولید کرد اما در سال ۲۰۱۳ ورشکست شد. دومین شرکت با نام فیسکر در سال ۲۰۱۶ با تمرکز بر خودروهای تمام برقی مانند “فیسکر اوشن” شکل گرفت. این برند به دلیل طراحیهای خیرهکننده، استفاده از مواد بازیافتی و فراز و نشیبهای شدید مالی در تاریخ خودروسازی مشهور است. برای آگاهی بیشتر، تاریخچه زنوو را نیز بخوانید.
هنریک فیسکر؛ مردی پشت برند خودرو فیسکر
برای درک عمیق تاریخچه خودرو فیسکر، ابتدا باید خالق آن را بشناسیم. هنریک فیسکر یک کارآفرین و طراح خودروی دانمارکی-آمریکایی است. قبل از اینکه او به فکر ساخت برند شخصی خود بیفتد، امضای او پای برخی از زیباترین خودروهای تاریخ دیده میشد:
- : خودرویی که جیمز باند در فیلم “دنیا کافی نیست” سوار آن شد.
- وی ۸: خودروهایی که زبان طراحی استون مارتین را برای همیشه تغییر دادند.
همین پیشینه قوی باعث شد تا زمانی که اولین خودرو فیسکر معرفی شد، انتظارات از آن بسیار بالا باشد.
تولد فیسکر اتوموتیو – ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۴
در سال ۲۰۰۷، هنریک فیسکر به همراه برنارد کوهلر، شرکت فیسکر را در کالیفرنیا تاسیس کردند. هدف آنها روشن بود: ساختن خودروهایی که هم دوستدار محیط زیست باشند و هم از نظر ظاهری، جذاب و اسپرت به نظر برسند.
ظهور فیسکر کارما
اولین و مشهورترین محصول این دوره، خودرو فیسکر مدل “کارما” بود. این خودرو در نمایشگاه خودرو دیترویت ۲۰۰۸ رونمایی شد و جهان را شگفتزده کرد.
- تکنولوژی: کارما یک خودروی برقی با برد گسترشیافته (خودروی برقی) بود. یعنی موتور بنزینی تنها برای شارژ باتریها کار میکرد و نیروی محرکه کاملاً الکتریکی بود.
- طراحی: سقف خورشیدی، رنگهای بدون مواد شیمیایی مضر و استفاده از چوبهای بازیافتی در کابین، خودرو فیسکر کارما را به نماد لوکس بودنِ پایدار تبدیل کرد.
چالشها و سقوط اول
با وجود استقبال اولیه و خرید این خودرو فیسکر توسط سلبریتیهایی مانند لئوناردو دیکاپریو و جاستین بیبر، مشکلات به سرعت نمایان شدند:
- مشکلات باتری: تامینکننده باتری دچار ورشکستگی شد و فراخوانهای متعددی برای باتریهای معیوب صادر شد.
- طوفان سندی: در سال ۲۰۱۲، طوفان سندی به بندر نیوآرک زد و بیش از ۳۰۰ دستگاه خودرو فیسکر کارما که آماده تحویل بودند را نابود کرد. این ضرر ۳۰ میلیون دلاری، کمر شرکت را شکست.
- ورشکستگی: در سال ۲۰۱۳، فیسکر اتوموتیو اعلام ورشکستگی کرد.
نکته تخصصی: پس از ورشکستگی، داراییهای فیسکر اتوموتیو توسط شرکت چینی ” ” خریداری شد و نام آن به تغییر یافت. اما هنریک فیسکر حق استفاده از نام و لوگوی برند خود را حفظ کرد.
بازگشت با فیسکر اینک – ۲۰۱۶ تاکنون
هنریک فیسکر تسلیم نشد. در سال ۲۰۱۶، او شرکت جدیدی به نام فیسکر را تاسیس کرد. این بار استراتژی متفاوت بود: تمرکز صد در صد روی خودروهای تمام برقی (خودروی برقی) و استفاده از مدل کسبوکار “” (بدون کارخانه).
استراتژی بدون کارخانه
برخلاف تسلا که کارخانههای عظیم خود را میساخت، خودرو فیسکر تصمیم گرفت تولید را برونسپاری کند. آنها با شرکت مگنا اشتایر در اتریش قرارداد بستند. این کار باعث میشد هزینههای اولیه به شدت کاهش یابد.
فیسکر اوشن : امید تازه
مهمترین محصول این دوره، خودرو فیسکر اوشن است. یک شاسیبلند (شاسیبلند) برقی که قرار بود رقیب مستقیم تسلا مدل باشد.
- ویژگیهای خاص: این خودرو فیسکر دارای “حالت کالیفرنیا” بود که با فشردن یک دکمه، تمام پنجرهها (حتی شیشه عقب و سانروف) باز میشدند.
- برد حرکتی: نسخه این خودرو فیسکر بردی بیش از ۵۵۰ کیلومتر داشت که در زمان خود رکورددار بود.
- صفحه نمایش چرخشی: نمایشگر مرکزی قابلیت چرخش از حالت عمودی به افقی را برای تماشای فیلم داشت.
بررسی مدل های مختلف خودرو فیسکر
برای اینکه بدانیم این برند چه چیزی برای عرضه داشت، نگاهی به سبد محصولات میاندازیم:
| نام مدل | کلاس خودرو | وضعیت | ویژگی شاخص |
| فیسکر | سدان لوکس اسپرت | توقف تولید | اولین خودرو لوکس پلاگین هیبرید جهان |
| فیسکر | شاسیبلند (شاسیبلند) | تولید محدود | سقف خورشیدی سولار اسکای، طراحی پایدار |
| فیسکر | کراساوور کامپکت | لغو شده/تعلیق | قیمت ارزان (زیر ۳۰ هزار دلار)، طراحی شهری |
| فیسکر | پیکاپ تراک | کانسپت | محفظه بار متغیر |
| فیسکر | سوپر جیتی | کانسپت | برد ۱۰۰۰ کیلومتری، چهار درب کانورتیبل |
چرا خودرو فیسکر دوباره دچار بحران شد؟
با وجود شروع خوب تحویل خودرو فیسکر اوشن در سال ۲۰۲۳، ابرهای سیاه دوباره بر فراز این برند جمع شدند. دلایل بحران اخیر که منجر به درخواست ورشکستگی فصل ۱۱ در ژوئن ۲۰۲۴ شد، بسیار آموزنده است:
۱. نرمافزار ناقص
خریداران اولیه خودرو فیسکر اوشن گزارشهای زیادی از باگهای نرمافزاری دادند. از خالی شدن ناگهانی باتری ۱۲ ولت تا قفل شدن درها و کار نکردن سیستم ترمز کمکی. نقد مشهور (یوتیوبر معروف تکنولوژی) که این ماشین را “بدترین خودرویی که تا به حال بررسی کردهام” نامید، ضربه مهلکی به اعتبار برند زد.
۲. مشکلات لجستیک و توزیع برای آگاهی بیشتر، تاریخچه رنو را نیز بخوانید.
مدل فروش مستقیم (مانند تسلا) برای خودرو فیسکر خوب کار نکرد. آنها نتوانستند خودروهای تولید شده در اتریش را به سرعت به دست مشتریان در آمریکا برسانند.
۳. بحران نقدینگی
تلاش برای توسعه همزمان چندین مدل قبل از اینکه سودآوری مدل اوشن تضمین شود، نقدینگی شرکت را بلعید. سهام خودرو فیسکر که روزی ۲۸ دلار بود، به کمتر از چند سنت رسید و از بازار بورس نیویورک اخراج شد.
فناوری های منحصر به فرد در خودرو فیسکر
آنچه خودرو فیسکر را از رقبا متمایز میکرد، نوآوری در طراحی و مواد بود:
- سقف: سقف مدل اوشن میتوانست در شرایط ایدهآل، سالانه انرژی لازم برای طی کردن ۲۴۰۰ کیلومتر را از خورشید جذب کند.
- مواد داخلی وگان: در خودرو فیسکر از هیچ چرم حیوانی استفاده نمیشد. تریم داخلی از تیشرتهای بازیافتی، تورهای ماهیگیری رها شده در اقیانوس و بطریهای پلاستیکی ساخته شده بود.
- رادار دیجیتال: فیسکر ادعا میکرد اولین شرکتی است که از رادارهای دیجیتال با وضوح بالا برای سیستمهای کمکراننده استفاده میکند که عملکرد بهتری در هوای بد نسبت به رادارهای آنالوگ دارند.
آینده برند فیسکر چه خواهد شد؟
در حال حاضر (نیمه دوم سال ۲۰۲۴)، وضعیت خودرو فیسکر بسیار مبهم است. پس از اعلام ورشکستگی فصل ۱۱، این شرکت در حال مذاکره برای فروش داراییهای خود است.
- مالکین فعلی: بزرگترین نگرانی برای دارندگان فعلی خودرو فیسکر، تامین قطعات یدکی و آپدیتهای نرمافزاری است.
- احتمال خرید: شایعاتی مبنی بر مذاکره با شرکتهای خودروسازی بزرگ (مانند نیسان) وجود داشت که به نتیجه نرسید. اکنون محتملترین گزینه، فروش تکنولوژیها و پلتفرمها به سایر شرکتها برای پرداخت بدهیهاست.
سوالات متداول
۱. آیا خودرو فیسکر هنوز تولید می شود؟
در حال حاضر تولید خودرو فیسکر اوشن متوقف شده است. شرکت در ژوئن ۲۰۲۴ اعلام ورشکستگی کرد و آینده تولید محصولات آن نامشخص است.
۲. تفاوت فیسکر کارما و کارما ریورو چیست؟
فیسکر کارما توسط شرکت اصلی فیسکر (قبل از ۲۰۱۳) تولید شد. پس از ورشکستگی، شرکت چینی طرح آن را خرید و با نام تجاری جدید ” ” خودرویی بسیار مشابه به نام “” را تولید کرد.
۳. آیا خودرو فیسکر در ایران موجود است؟
تعداد بسیار محدودی از مدلهای قدیمی فیسکر کارما ممکن است به صورت گذر موقت وارد شده باشند، اما به دلیل نبود نمایندگی و زیرساخت شارژ و خدمات، خودرو فیسکر در ایران حضور رسمی ندارد.
۴. چرا فیسکر اوشن شکست خورد؟
ترکیبی از نرمافزار پر از باگ، خدمات پس از فروش ضعیف، نقدهای منفی رسانهای و مشکلات مالی باعث شد تا با وجود سختافزار خوب، پروژه شکست بخورد.
درس هایی از تاریخچه خودرو فیسکر
تاریخچه خودرو فیسکر، داستانی حماسی از تقابل “طراحی زیبا” و “مهندسی اجرایی” است. هنریک فیسکر ثابت کرد که میتوان زیباترین خودروهای برقی جهان را طراحی کرد، اما ساختن یک شرکت خودروسازی پایدار، نیازمند چیزی فراتر از طراحی است؛ نیازمند مدیریت زنجیره تامین، نرمافزار بینقص و سرمایه بیپایان است.
گرچه ممکن است نام خودرو فیسکر به عنوان یک تولیدکننده انبوه از میان برود، اما میراث آن در زمینه استفاده از مواد بازیافتی و طراحیهای جسورانه، راه را برای سایر خودروسازان برقی هموار کرد. خودرو فیسکر به ما آموخت که در دنیای تکنولوژی، اولین بودن یا زیبا بودن کافی نیست؛ باید کامل بود.
